Een pensioengat klinkt als iets voor later, maar het begint eigenlijk nu. Het is het verschil tussen het inkomen dat je na je pensioen nodig hebt en het inkomen dat je straks echt krijgt uit AOW en pensioen. Hoe eerder je weet of je zo’n gat hebt, hoe makkelijker het is om het te dichten.
Veel mensen hebben geen idee hoe groot hun pensioengat is, of dat ze er überhaupt een hebben. Zeker als je zzp’er bent, lang parttime hebt gewerkt of een tijd in het buitenland hebt gewoond, is de kans groot dat er straks minder binnenkomt dan je verwacht.
In dit artikel lees je wat een pensioengat precies is, hoe je het berekent en welke mogelijkheden je hebt om het zelf aan te vullen, onder meer met jaarruimte en lijfrente.
In het kort
- Een pensioengat is het verschil tussen het inkomen dat je na je pensioen nodig hebt en wat je naar verwachting krijgt.
- Zzp’ers, parttimers, wisselaars van baan en mensen die in het buitenland woonden lopen het meeste risico.
- Met de jaarruimte mag je fiscaal aftrekbaar inleggen in lijfrente; in 2026 is dat 30% van je premiegrondslag min je pensioenaangroei (factor A × 6,27), tot maximaal € 35.589.
- Ongebruikte ruimte uit de afgelopen tien jaar kun je inhalen via de reserveringsruimte (in 2026 maximaal € 42.753).
Wat is een pensioengat?
Je spreekt van een pensioengat als je verwachte pensioeninkomen lager is dan wat je nodig hebt om rond te komen of je gewenste levensstijl vol te houden. Je pensioeninkomen bestaat meestal uit:
- de AOW van de overheid;
- het werkgeverspensioen dat je via je baan opbouwt;
- wat je zelf hebt geregeld, zoals lijfrente, spaargeld of beleggingen.
Als richtlijn wordt vaak gezegd dat je ongeveer 70% van je laatste brutoloon nodig hebt. Je eigen uitgaven zijn een betere maatstaf, want iemand met een afbetaald huis heeft minder nodig dan iemand die nog huur betaalt. Komt de optelsom van AOW en pensioen lager uit dan je doel, dan is het verschil je pensioengat.
Let op: een pensioengat is iets anders dan een AOW-gat. Dat laatste ontstaat als je niet de volledige AOW krijgt, bijvoorbeeld omdat je een aantal jaren in het buitenland hebt gewoond. Een AOW-gat kan wel bijdragen aan je pensioengat.
Wie heeft vaak een pensioengat?
Een pensioengat kan iedereen overkomen, maar sommige groepen lopen meer risico:
- Zzp’ers en ondernemers: zij bouwen geen werkgeverspensioen op en moeten alles boven de AOW zelf regelen.
- Parttimers: wie minder uren werkt, bouwt ook minder pensioen op.
- Mensen die vaak van baan wisselen: elke overstap kan betekenen dat je een tijd geen of een minder goede regeling hebt.
- Werknemers zonder pensioenregeling: niet elke werkgever biedt een pensioenregeling aan.
- Mensen die (een tijd) in het buitenland woonden: voor elk jaar dat je niet verzekerd was, krijg je 2% minder AOW.
- Gescheiden mensen: bij een scheiding wordt het opgebouwde pensioen vaak verdeeld.
Herken je jezelf in een of meer van deze punten? Dan is het extra de moeite waard om je pensioen goed na te rekenen.
Pensioengat berekenen in 3 stappen
Je pensioengat berekenen is minder ingewikkeld dan het klinkt. In ons artikel hoeveel pensioen heb ik nodig leggen we uitgebreid uit hoe je je doel bepaalt. In het kort:
- Bepaal wat je nodig hebt. Maak een begroting van je uitgaven na je pensioen, of gebruik 70% van je brutoloon als ruwe schatting.
- Zoek op wat je krijgt. Log met DigiD in op mijnpensioenoverzicht.nl. Daar zie je je verwachte AOW en werkgeverspensioen.
- Trek het een van het ander af. Wat overblijft, is je pensioengat per jaar.
Voorbeeld: Sanne is 40, verdient € 45.000 bruto per jaar en wil later ongeveer € 31.500 bruto per jaar (70%). Ze verwacht ongeveer € 20.000 AOW en € 8.000 werkgeverspensioen. Haar pensioengat is dan € 3.500 per jaar, ongeveer € 290 bruto per maand. Wil ze dat 20 jaar lang aanvullen, dan heeft ze bij haar pensioen ruwweg € 70.000 nodig, nog zonder rekening te houden met inflatie en rendement.
Zelf pensioen opbouwen: welke opties zijn er?
Heb je een pensioengat, dan kun je zelf pensioen opbouwen. Grofweg zijn er twee routes: fiscaal (met belastingvoordeel, maar met regels) en vrij (zonder voordeel, maar flexibel).
| Optie | Belastingvoordeel bij inleg | Flexibiliteit | Belasting later |
|---|---|---|---|
| Lijfrenterekening (bank) | Ja, binnen jaarruimte | Laag: geld zit vast tot uitkering | Uitkering belast als inkomen |
| Lijfrenteverzekering | Ja, binnen jaarruimte | Laag | Uitkering belast als inkomen |
| Lijfrente beleggingsrekening | Ja, binnen jaarruimte | Laag; rendement niet zeker | Uitkering belast als inkomen |
| Vrij sparen of beleggen | Nee | Hoog: je kunt er altijd bij | Vermogen valt in box 3 |
| Extra aflossen op hypotheek | Nee | Laag: geld zit in je huis | Lagere woonlasten later |
Welke route bij je past, hangt af van je inkomen, je leeftijd en hoeveel zekerheid en flexibiliteit je wilt. Veel mensen combineren beide: een deel fiscaal, een deel vrij.
Jaarruimte: hoeveel mag je fiscaal inleggen?
De jaarruimte is het bedrag dat je per jaar mag inleggen in een lijfrenteproduct en mag aftrekken van je inkomen in box 1. Je krijgt dus een deel van je inleg terug via de belasting. De jaarruimte is bedoeld voor mensen die (te) weinig pensioen opbouwen via hun werk.
Voor 2026 reken je zo, op basis van je inkomen over 2025:
- Neem je inkomen uit 2025 (tot maximaal € 137.800).
- Trek de AOW-franchise van € 19.172 af. Dat is je premiegrondslag.
- Neem 30% van de premiegrondslag.
- Trek daar je pensioenaangroei in 2025 maal 6,27 van af (dit heet factor A; je vindt het op je UPO).
Rekenvoorbeeld: je verdiende in 2025 € 50.000. De premiegrondslag is € 50.000 − € 19.172 = € 30.828. Daarvan is 30% € 9.248. Bouwde je via je werkgever € 1.000 pensioen op, dan is je factor A × 6,27 = € 6.270. Je jaarruimte is dan ongeveer € 2.978. Bouw je als zzp’er geen pensioen op via een werkgever, dan is je jaarruimte in dit voorbeeld € 9.248.
De maximale jaarruimte is in 2026 € 35.589. Je hoeft dit niet zelf uit te rekenen: veel banken en verzekeraars hebben een rekenhulp, en de Belastingdienst geeft de bedragen in zijn overzicht van de cijfers.
Tip: Zoek je factor A op je UPO van vorig jaar op voordat je je jaarruimte uitrekent. Zonder dat getal kom je vaak te hoog uit en trek je mogelijk te veel af.
Lijfrente en reserveringsruimte
Een lijfrente is een product waarmee je fiscaal voordelig spaart of belegt voor later. Je stort geld op een geblokkeerde rekening of in een verzekering en krijgt vanaf een bepaald moment een periodieke uitkering.
Zo werkt het
- Tijdens de opbouw trek je je inleg (binnen je jaarruimte) af van je inkomen. Het tegoed valt in die periode niet in box 3.
- Bij de uitkering betaal je inkomstenbelasting over wat je ontvangt. Omdat je inkomen na je pensioen vaak lager is en je geen AOW-premie meer betaalt, is dat tarief meestal lager.
- Het geld zit vast. Je kunt het niet zomaar opnemen. Doe je dat toch, dan betaal je belasting over het hele bedrag en soms een extra heffing.
Reserveringsruimte: ongebruikte ruimte inhalen
Heb je je jaarruimte in eerdere jaren niet gebruikt? Dan kun je die alsnog benutten via de reserveringsruimte. Je mag terugkijken naar de afgelopen tien jaar, voor 2026 dus de jaren 2016 tot en met 2025. In 2026 kun je hiermee maximaal € 42.753 extra aftrekken. Sinds 2023 mag je bovendien nog tot vijf jaar na je AOW-leeftijd lijfrentepremie aftrekken.
Pensioengat dichten: praktische stappen
Weet je hoe groot je pensioengat is? Dan kun je een plan maken. Een paar praktische stappen:
- Begin klein, maar begin. Een vast bedrag per maand, automatisch overgeboekt, werkt beter dan een losse storting als er toevallig wat over is.
- Kijk eerst naar je werkgever. Sommige regelingen bieden de mogelijkheid om extra in te leggen. Vraag dit na bij je werkgever of pensioenuitvoerder.
- Gebruik je jaarruimte bewust. Stort je vóór 31 december, dan telt de inleg mee voor dat jaar.
- Houd ook een buffer aan. Lijfrentegeld zit vast. Zorg dus dat je daarnaast genoeg vrij spaargeld hebt voor onverwachte uitgaven.
- Check het elk jaar. Je situatie verandert, en de overstap naar het nieuwe pensioenstelsel (voor fondsen uiterlijk op 1 januari 2028, volgens de Rijksoverheid) kan je verwachte pensioen ook veranderen.
Heb je een ingewikkelde situatie, bijvoorbeeld als ondernemer, na een scheiding of met jaren in het buitenland? Dan kan een onafhankelijk financieel adviseur je helpen een plan te maken.
Conclusie: hoe eerder, hoe kleiner het gat
Een pensioengat is het verschil tussen wat je straks nodig hebt en wat je krijgt. Je berekent het in drie stappen: bepaal je doel, zoek op mijnpensioenoverzicht.nl op wat je krijgt en trek het van elkaar af. Is er een gat, dan kun je dat aanvullen met lijfrente binnen je jaarruimte, met vrij sparen of beleggen, of door je woonlasten te verlagen. Het belangrijkste is dat je op tijd begint. Hoe meer jaren je hebt, hoe kleiner het bedrag dat je per maand opzij hoeft te zetten.
Veelgestelde vragen
Daar is geen eenduidig getal voor, omdat het sterk afhangt van je inkomen, je loopbaan en je uitgaven. Een werknemer met een goede pensioenregeling heeft soms helemaal geen gat, terwijl een zzp’er zonder eigen voorziening straks alleen AOW heeft. Daarom kun je het beste je eigen situatie uitrekenen met de gegevens van mijnpensioenoverzicht.nl.
Nee, als zzp’er ben je niet verplicht om pensioen op te bouwen of lijfrente af te sluiten. Je mag zelf weten hoe je voor later zorgt. Wel bouw je zonder eigen voorziening alleen AOW op. Lijfrente is een van de manieren om dat aan te vullen, met als voordeel dat je je inleg binnen de jaarruimte kunt aftrekken van je inkomen.
Dat kan in principe niet zonder gevolgen. Lijfrentegeld is bedoeld voor een periodieke uitkering later. Koop je het eerder af, dan betaal je inkomstenbelasting over het hele bedrag, en in sommige gevallen ook revisierente. Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld voor kleine bedragen of bij arbeidsongeschiktheid. Check de voorwaarden bij je aanbieder of de Belastingdienst.
Wil je de jaarruimte van een bepaald jaar benutten, dan moet je inleg uiterlijk op 31 december van dat jaar zijn betaald. Mis je die datum, dan schuift de ongebruikte ruimte door naar je reserveringsruimte. Die kun je in de tien jaar daarna nog gebruiken, tot een jaarlijks maximum.
Dat hangt af van je beleggingshorizon en hoeveel risico je kunt dragen. Bij sparen is je geld zeker, maar groeit het vaak minder hard dan de inflatie. Beleggen geeft op lange termijn meer kans op rendement, maar de waarde kan ook dalen. Hoe dichter je bij je pensioen bent, hoe belangrijker zekerheid meestal wordt. Dit is geen persoonlijk advies.
